خبرهای علمی
نمونه پروژه های کاربردی
- تهیه اطلس باد ایران با استفاده از مدل های پیش بینی عددی وضع هوا

- توسعه سامانه پیش­ بینی عددی وضع هوا از طریق پس­ پردازش آماری برونداد مدل WRF تا پنج روز برای کمیت­های هواشناسی سطح زمین

- کاهش خطرپذيري سيلاب از طريق ايجاد سامانه پيش بيني عددي وضع هوا با هدف هشدار سيل در حوضه های آبریز استان خوزستان

- مطالعه و امکان سنجی استفاده از فناوری بارورسازی ابرها برای استحصال آب در حوضه های آبریز ایران

- پیش بینی عددی بارش و دما برای ایستگاه های هواشناسی استان البرز
Search
چهارشنبه ۹ مهر ۱۳۹۹ English
ال­ نینو – بخش دوم

2015/12/18

آیا در ماه های آینده شاهد سرماهای بی سابقه در کشور خواهیم بود؟ آیا بارش های برف سهمگین و یخبندان گسترده ایران را دچار بحران های پیش بینی نشده خواهد کرد؟ ...

ال نینو یک پدیده اقیانوسی است که در منطقه استوایی اقیانوس آرام شکل می‌گیرد و همواره با یک پدیده جوی در مقیاس سیاره ای به نام‌«نوسان جنوبی» همراه است. به همین دلیل نام کامل این پدیده جوی - اقیانوسی را "انسو" (ENSO) گذاشته‌اند که از (El Nino - Southern Oscillation) گرفته شده است. انسو پدیده ای دوره ای است که هر چند سال یک بار روی می دهد و دارای سه فاز گرم (ال نینو)، خنثی و سرد (لانینا) است. اینکه انسو در چه فازی قرار دارد، از روی شاخص «نینوی اقیانوسی» معلوم می شود (Oceanic Nino Index). این شاخص در اصل تغییرات دمای سطح آب اقیانوس آرام حاره‌ای نسبت به حالت طبیعی یا نرمال آن است. اگر مقدار این نابهنجاری در محدوده 0.5± درجه سلسیوس باشد، انسو در فاز خنثی است. اگر بیشتر از 0.5 درجه سلسیوس باشد، در فاز گرم (ال نینو) و اگر کمتر از 0.5- باشد، در فاز سرد (لانینا) قرار خواهد داشت. با توجه به مقدار نابهنجاری دما، ال نینو یا لانینا را به دسته‌های ضعیف، متوسط، قوی و خیلی قوی تقسیم‌بندی می‌کنند.


شکل - مقایسه نابهنجاری دمای آب سطحی در بخش جنوبی اقیانوس آرام استوایی در هنگام رخداد فازهای گرم و سرد انسو

هنگامی که انسو در فاز گرم (ال‌نینو) قرار دارد، جریان های صعودی جو در منطقه مرکزی اقیانوس آرام استوایی تا غرب قاره آمریکای جنوبی تشدید می شود و بر بارش در این منطقه افزوده می‌شود و در مقابل، شرق آسیا و قاره اقیانوسیه دچار کم بارشی و خشکسالی می‌شوند. اما اگر انسو در فاز سرد (لانینا) باشد، شرایط برعکس شده و غرب قاره امریکای جنوبی (همسایگی کشور پرو) دچار کم بارشی می شود و بارش‌های بیش از نرمال (میانگین بلند مدت) در شرق آسیا و اقیانوسیه رخ می‌دهد.
پدیده انسو همواره در محل عمومی خود حضور دارد و هسته یا مرکز اصلی بیشترین نابهنجاری های آن فقط روی اقیانوس آرام جا به جا می شود ولی به دلیل مقیاس بسیار بزرگ و انرژی عظیمی که دارد، به طور طبیعی از راه دور بر آب و هوای سایر مناطق جهان نیز اثر می‌گذارد. بر اساس تقسیم بندی پدیده‌های جوی و اقیانوسی توسط سازمان هواشناسی جهانی، انسو با گستردگی فعالیت حدود 10 هزار کیلومتر، یک پدیده «سیاره‌مقیاس» محسوب می‌شود. با توجه به اینکه جو شاره ای پیوسته است، نوسان های جوی سیاره مقیاس مانند انسو می‌تواند بر الگوهای جوی و رژیم‌های بارشی سایر نقاط جهان تأثیرگذار باشد. اما مقدار این تأثیر به فاصله از محل مرکزی این نوسان، نوع فاز (گرم، خنثی یا سرد) و نیز همزمانی با سایر نوسان های جوی (سایر دورپیوندها) و شدت آنها در نقطه مورد نظر بستگی دارد.

تأثیر ال نینو بر آب و هوای ایران
در حال حاضر بر اساس دیدبانی‌های انجام شده، از چند ماه پیش فاز گرم انسو شروع شده و یک ال‌نینوی بسیار قوی در منطقه اقیانوس آرام شکل گرفته است. بیشتر مدل‌های جوی - اقیانوسی پیش‌بینی می‌کنند که این پدیده تا پایان زمستان امسال ادامه داشته باشد و در بهار سال آینده تضعیف شود و از بین برود. همان طور که گفته شد این پدیده جا به جا نمی شود ولی تاثیرات احتمالی روی آب و هوای سایر مناطق کره زمین خواهد داشت. بنابراین آمدن انسو یا ال‌نینو به ایران یک حرف غیر علمی است و امکان‌پذیر نیست.
برای اینکه به توضیح تأثیر از راه دور این پدیده بر آب و هوای ایران بپردازیم، نخست باید توجه کنیم که عمده بارش‌های ایران تحت تأثیر امواج عرض‌های میانی جغرافیایی (موسوم به امواج راسبی) ‌است که روی اقیانوس اطلس شمالی و اروپا شکل می گیرند و از غرب به سمت ایران می‌آیند. به همین دلیل دور پیوند دیگری به نام «نوسان اطلس شمالی - NAO» اصلی‌ترین نوسان جوی در مقیاس سیاره ای است که بر بارش‌های ایران اثر می گذارد و روی اقیانوس اطلس شمالی قرار دارد. پس از آن نوسان دیگری به نام «مادن – جولیان - MJO » روی بارش های ایران اثر می گذارد که هسته مرکزی آن روی اقیانوس هند است و در تزریق رطوبت از روی اقیانوس هند و دریای عمان به درون امواج عرض‌های میانی که به سمت ایران می‌آیند، نقش مهمی دارد. اما وقوع انسو و فاز گرم آن (ال نینو) نیز باعث می‌شود که مرکز پرفشار جنب حاره‌ای (Sub-Tropical High) خاورمیانه، که در حالت عادی مانع اصلی در مسیر حرکت امواج عرض‌های میانی به سوی ایران است، به عرض‌های جغرافیایی پایین تر (به سمت استوا) جا‌به‌جا شود و شرایط برای عبور این امواج از روی ایران بهتر شود. البته شدت و ضعف مانسون هندوستان نیز تأثیر آشکار بر قوت و ضعف و تداوم این پرفشار دارد. بنابراین در مقیاس سیاره‌ای، چندین نوسان جوی در فرایند شکل‌گیری و شدت و مدت بارش‌های ایران نقش دارند که اتفاقاً در بین آنها، انسو با آنکه بر بارش‌های کشور تاثیرگذار است، اما تعیین کننده اصلی نیست. برای نمونه به چند رخداد انسو در دهه های اخیر توجه کنید و اینکه بر اساس تحلیل آمار بایگانی داده های هواشناسی، چه تأثیری بر بارش کشورمان داشته اند:

- سال آبی 52-1351 (از مهر 1351 تا مهر 1352) با رخداد ال نینو همراه بوده اما از نظر بارش، برای کشور سال کم بارشی بوده است.
- سال آبی 55-1354 با رخداد لانینا (فاز سرد انسو) همراه بوده و از نظر بارش، برای کشور سال پربارشی بوده است.
- سال آبی 61-1360 با اینکه انسو در فاز خنثی به سر می برده اما از نظر بارش، سال پربارشی بوده است.
- سال آبی 89-1388 با رخداد ال نینو همراه بوده اما از نظر بارش، برای کشور سال کم بارشی بوده است.

همان گونه که دیده می شود، رخداد ال نینو به طور قطع نمی تواند باعث افزایش بارش روی کشور شود و حتماً باید عوامل دیگر از جمله وضعیت سایر دورپیوندها شامل شدت و ضعف و تداوم آنها را نیز در نظر گرفت.

در پایان به استحضار آن گروه از هم میهنان که شایعات مربوط به رخداد سرماهای بسیار شدید و برف های سهمگین در ماه های آینده نگرانشان کرده است، می رسانیم که در هواشناسی با توجه به بُرد زمانی، سه نوع پیش‌بینی تولید می شود: حال‌بینی، کوتاه‌مدت و فصلی که بُرد آنها به ترتیب حدود شش ساعت، یک هفته و شش‌ماه است. پیش بینی های چند ماهه نیز در گروه پیش بینی های فصلی قرار دارند و آنچه در این پیش‌بینی ها مورد توجه و بررسی قرار می‌گیرد با پیش‌بینی کوتاه‌مدت متفاوت است، زیرا بیشتر به تغییرات کمیت‌های بارش، دما و فشار هوا نسبت به مقدار میانگین بلندمدت آنها و برای یک دوره دست کم یک ماهه پرداخته می‌شود و پدیده‌هایی مانند افزایش یا کاهش شدید دما، یخبندان و بارش سیل‌آسا که طول عمر حداکثر چند روزه دارند، مورد بررسی قرار نمی‌گیرند. این نوع پدیده‌ها به همراه سایر پدیده‌های جوی مانند توفان، رعد و برق، بارش سهمگین برف و امواج گرمایی در پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت بررسی می‌شوند که تا یک هفته آینده را پوشش می‌دهند؛ به بیان دیگر رخداد سرمای شدید و بارش برف و باران های کم سابقه را نمی‌توان از چند ماه قبل پیش‌بینی کرد.

فهرست اخبار