خبرهای علمی
نمونه پروژه های کاربردی
- تهیه اطلس باد ایران با استفاده از مدل های پیش بینی عددی وضع هوا

- توسعه سامانه پیش­ بینی عددی وضع هوا از طریق پس­ پردازش آماری برونداد مدل WRF تا پنج روز برای کمیت­های هواشناسی سطح زمین

- کاهش خطرپذيري سيلاب از طريق ايجاد سامانه پيش بيني عددي وضع هوا با هدف هشدار سيل در حوضه های آبریز استان خوزستان

- مطالعه و امکان سنجی استفاده از فناوری بارورسازی ابرها برای استحصال آب در حوضه های آبریز ایران

- پیش بینی عددی بارش و دما برای ایستگاه های هواشناسی استان البرز
Search
چهارشنبه ۹ مهر ۱۳۹۹ English
ال­ نینو – بخش اول

2015/11/13

ال­ نینو چیست؟ آیا امسال شاهد برف و سرمای شدید خواهیم بود؟‌...
ال­ نینو یکی از برجسته ­ترین نمونه­ های برهم­ کنش بین جو و اقیانوس است. رخداد این پدیده برخلاف تغییر اقلیم و گرمایش جهانی که گروه زیادی از دانشمندان دخالت­ های انسانی را عامل آن می­ دانند، هیچ ارتباطی به فعالیت­ های ساکنین زمین ندارد. ال­ نینو یک پدیده دوره­ ای است و هر دو تا هفت سال یک بار اتفاق می­ افتد. البته شدت همه ال نینوها مثل هم نیست و برخی از آنها مانند ال­ نینوی سال 98-1997 بسیار قوی­ تر هستند. پیش­ بینی شده است که ال­ نینوی امسال نیز بسیار قوی باشد و بتواند مناطق گسترده­­ تری از کره زمین را تحت تأثیر خود قرار دهد.
اما ال­ نینو چیست؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت که ال­ نینو در گروه پدیده­ هایی قرار می­ گیرد که در هواشناسی آنها را «دورپیوند» ‌می­ نامیم. دورپیوندها یا teleconnections ‌پدیده­ هایی هستند که در یک منطقه از کره زمین اتفاق می­ افتند اما اثر آنها تا ده­ ها هزار کیلومتر دورتر نیز ممکن است برسد. درست مانند وقتی سنگی را در گوشه­ ای از استخر به درون آب می­ اندازیم و تأثیر آن پس از مدتی به سایر نقاط استخر نیز می­ رسد. از جمله مهم­ ترین دورپیوندها می­ توانیم به MJO ،NAO و ENSO اشاره کنیم که ال­ نینو در حقیقت پیامد آخرین دورپیوند، یعنی ENSO با نام کامل تر El Nino - Southern Oscillation به شمار می­ رود و در ادامه مورد بحث بیشتر قرار خواهد گرفت.
برای توضیح چگونگی رخداد پدیده ال­ نینو باید نقشه کره زمین شامل قاره ­ها و اقیانوس­ ها را در نظر داشت:


شکل 1- بخشی از نقشه کشورها و اقیانوس­ های جهان، به منطقه آمریکای جنوبی و کشور پرو دقت کنید.

به طور طبیعی بخش بالایی سواحل غربی آمریکای جنوبی در مجاورت اقیانوس آرام جنوبی تحت تأثیر جریان­ های آب سردی است که همواره از طرف قطب جنوب به سوی این منطقه در جریان است و به جریان آب سرد «پرو» موسوم است:


شکل 2- مسیر و نام جریان­ های آب اقیانوس ­ها روی کره زمین، به منطقه آمریکای جنوبی و جریان آب سرد پرو دقت کنید. جریان های آب سرد به رنگ آبی و جریان­ های آب گرم به رنگ قرمز نشان داده شده ­اند.

این جریان بسیار عظیم آب سرد از قطب جنوب حرکت می­ کند و هنگامی که به عرض­ های نزدیک­ تر به استوا می­ رسد تحت تأثیر نیروی کوریولیس و بادهای غالب شرقی موسوم به «بادهای تجارتی»، به سمت چپ و مجمع الجزایر اندونزی منحرف می­ شود. در جو منطقه نیز به دلیل حاکمیت الگوی ایجاد شده از مدل گردش کلی جو (General Circulation)‌، لبه­ های شرقی سامانه پرفشار و دائمی موسوم به «پرفشار آرام جنوبی» قرار دارد که بر اساس بحث­ های دینامیکی هواشناسی، جهت گردش و حرکت جریان در آن در موافقت با جریان­ های سرد اقیانوس و از سمت قطب جنوب به طرف استواست. آنچه در هنگام رخداد پدیده ال­ نینو اتفاق می­ افتد، اختلال یا از کار افتادن این چرخه جوی و همزمان با آن، ضعیف شدن جریان سرد اقیانوسی است. ضعیف شدن یا از کار افتادگی کامل سامانه پرفشار در جنب سواحل پرو، همزمان است با تقویت و توسعه بیشتر سامانه پرفشار دیگری که همزاد آن است و روی اقیانوس اطلس شمالی، بین اروپا و آمریکای شمالی قرار دارد و به پرفشار «آزور» موسوم است؛ به گونه­ ای که جریان­ های گرم و مرطوب ناشی از این سامانه دائمی که در حالت عادی تنها بخش غربی و بالایی آمریکای جنوبی (منطقه شمال برزیل) را تحت تأثیر قرار می­ دهد، می ­تواند نفوذ بیشتری پیدا کند و نواحی بیشتری از آمریکای جنوبی را متأثر سازد. همان طور که گفته شد چرخه آب اقیانوسی نیز معکوس می ­شود و جهت حرکت جریان که در حالت عادی جریان آب سردی از مجاورت آمریکای جنوبی و سواحل پرو به سمت اندونزی است، جای خود را به جریان آب گرم­ تری می­ دهد که از سمت اندونزی به سمت سواحل استوایی آمریکای جنوبی است. از زمان قدیم به دلیل مصادف شدن شروع این پدیده با روزهای آغاز سال نو میلادی، ساکنین محلی آن را «ال­ نینو» نام­ گذاری کرده­ اند که «نینو»‌ به معنای بچه پسر تازه متولد شده است و اشاره به حضرت عیسی دارد. «ال» نیز ریشه در زبان عربی دارد و به دلیل اسپانیایی زبان بودن ساکنین منطقه به ابتدای آن اضافه شده است. پس از چند ماه انسو ‌از فاز گرم (ال نینو) وارد فاز خنثی می­ شود که از چند هفته تا یکی دو ماه طول می­ کشد. سرانجام فاز پایانی یا برگشت این پدیده آغاز می­ شود که به «لانینا» موسوم است و به معنای فرزند دختری است که به تازگی متولد شده است. با به پایان رسیدن لانینا وضعیت گردش­ های جوی و اقیانوسی دوباره به حالت عادی و پیشین خود بر می­ گردد و برای شروع ال­ نینوی بعدی باید چند سال صبر کرد.
آنچه باید به آن توجه کرد اینکه پدیده ال­ نینو، پدیده تازه­ ای نیست و همواره در طبیعت وجود داشته است. اما آنچه باعث شده در این چند دهه بیشتر به آن توجه شود پیشرفت­ های زیادی است که در همه شاخه­ های علمی و از جمله هواشناسی و اقلیم­ شناسی پدید آمده است. روش­ های دیدبانی، بایگانی کردن و تحلیل داده­ ها نیز از یک طرف گسترده­ تر و از طرف دیگر جهانی­ تر شده است. از یک سو دانشمندان در پی یافتن الگوهای دقیق­ تر برای توجیه و توصیف رفتارهای طبیعت هستند و از یک سو کشورها برای برنامه­ ریزی در زمینه­ های مدیریت منابع طبیعی (مانند آب و انرژی) نیاز به آگاهی دقیق­ تر از شرایط آینده دارند. شاید به همین دلایل است که در محیط­ های آکادمیک بحث دورپیوندها روز به روز از اهمیت بیشتری برخوردار می­ شود و در سطح جامعه نیز تا این حد به پدیده ال­ نینو و تأثیر آن بر آب و هوای کشورها پرداخته می­ شود.

ادامه دارد ...

فهرست اخبار